Lwów jest jednym z najważniejszych miast w historii Polski. Miasto, założone przez ruskich książąt w XIII wieku, sto lat później zostało przyłączone do Polski przez Kazimierza Wielkiego. Od tego czasu stało się jednym z największych ośrodków kulturalnych, gospodarczych i politycznych Królestwa Polskiego, a później Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Miasto stało się siedzibą katolickiej archidiecezji, a także biskupów prawosławnych i ormiańskich. Od XVII wieku we Lwowie swą działalność zainaugurował Uniwersytet (ówczesna Akademia Lwowska), który z czasem stał się wiodącą uczelnią Polski i Europy.

Rozwój Lwowa przerwany jest przez wielkie burze dziejowe. Miasto pozostaje wierne Polsce, nie otwiera bram Kozakom w czasie powstania w 1648 r., ani Szwedom w czasie Potopu. To w katedrze lwowskiej doszło do ślubów Jana Kazimierza. Tu umiera król Michał Korybut Wiśniowiecki i przychodzi na świat król Stanisław Leszczyński. Po rozbiorach Rzeczypospolitej Lwów zostaje stolicą Galicji. Zamieszkały także przez Żydów, Ormian, Ukraińców i Niemców, Lwów zdominowany został przez Polaków, stanowiących ponad połowę jego mieszkańców. W czasach panowania austriackiego miasto nie przestaje się rozwijać. Założone zostają Biblioteka im. Ossolińskich i Teatr Skarbkowski, powstają Opera i Muzeum Narodowe. Można powiedzieć, że miasto pełni rolę nieoficjalnej stolicy Polski.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. miasto musi wybierać: Polacy chcą przyłączenia do Polski, Ukraińcy – do Ukrainy. Dochodzi do wojny, w której o Lwów walczą nawet dzieci i starcy (z karabinem w ręku walczyli światowej sławy naukowcy Ludwik Rydygier czy Andrzej Gawroński, a także młodzież szkolna i uniwersytecka). Dzięki bohaterskiej postawie obrońców i pomocy z Polski miasto zostaje przyłączone do Rzeczypospolitej Polskiej.

Okres międzywojenny to dalszy rozwój Lwowa. Uniwersytet Jana Kazimierza przewodzi lwowskim uczelniom, w niektórych dziedzinach wzbijając się na poziom światowy. Osiągnięcia Stefana Banacha (analiza funkcjonalna), Stanisława Ulama (bomba wodorowa) wchodzą do historii matematyki. Bez profesorów Ludwika Ehrlicha czy Rafała Lemkina nie powstałoby współczesne prawo międzynarodowe. Ludwik Rydygier jest pionierem w operacjach żołądka, Rudolf Weigl ocalił miliony ludzi szczepionką przeciw tyfusowi. To tylko niektóre przykłady wkładu lwowian w polską i światową naukę.

Ale przedwojenny Lwów to nie tylko nauka. Miasto od 1929 r. organizuje Targi Wschodnie, największą wystawę gospodarczą Polski. Wystawiają się na nich lwowskie fabryki alkoholi, słynne Baczewski i Smirnoff (po ucieczce z  Rosji). Lwów został też siedzibą koncernu Polmin, jednej z największych firm naftowych Europy.

Brak chyba dziedziny, w której lwowianie nie przodowaliby – nie tylko w Polsce. Ale wspomnijmy tylko o kinie i literaturze. We Lwowie urodzili się Ryszard Filipski, Krystyna Feldman, Andrzej Żuławski, Wojciech Pszoniak, Wojciech Kilar, Leopold Staff, Adam Zagajewski czy Stanisław Lem (w jego przypadku dobrze się złożyło, bo niemiecka nazwa Lwowa to Lemberg).

Rok 1939 przynosi okupację sowiecką, od 1941 r. Lwów okupują Niemcy. Ale miasto (po wymordowaniu Żydów) w swym charakterze pozostaje polskie. I jeszcze w 1944 r. Armia Krajowa (we współdziałaniu z  Armią Czerwoną) wydziera Lwów Niemcom. Niestety, miasto nie wraca do Polski. Przyłączone do ZSRR, zasiedlone głównie przez Ukraińców, traci swój polski charakter.

Po upadku Związku Sowieckiego powstaje niepodległa Ukraina, w której 800-tysięczny Lwów jest najbardziej zachodnią metropolią. Kształt miasta docenia UNESCO, które wpisuje Lwów na listę Światowego Dziedzictwa Kultury (w 1998 r.). W następnych dwóch dekadach odrestaurowano część zabytków, rozwijała się turystyka oraz współpraca z Polską i Europą. Odrodziła się też pamięć o chlubnej polskiej przeszłości.

Rosyjska wojna na Ukrainie blokuje swobodny rozwój miasta. Choć oddalony od frontu, Lwów jest ostrzeliwany i bombardowany przez Rosjan. Siła społeczna miasta – i jego położenie – sprawiają, że Lwów, po raz kolejny w historii, przeradza się w bramę do Europy.

dr Joanna Dobosz-Dobrowolska i Adam Dobosz